Hospicjum to też Życie – czy można godnie umierać?

Strona główna » Zbiórki na hospicjum » Hospicjum to też Życie – czy można godnie umierać?

wielkość tekstu:A | A | A

Czym jest idea opieki paliatywno/hospicyjnej?

Ruch paliatywno/hospicyjny jest pewnego rodzaju filozofią, sposobem podejścia i postrzegania potrzeb chorego umierającego i jego rodziny. Sama idea opieki nad chorymi i umierającymi związana jest z początkiem istnienia ludzkości - kiedy pojawił się człowiek, pojawiły się także choroby. Początkowo to przytułki przeznaczone dla biednych, chorych i umierających, pełniły rolę dzisiejszych hospicjów. Pierwsze schronisko dla chorych umierających powstało w Lyonie w 1842r, założone przez Jeanne Garnie. Kolejne były prowadzone przez Siostry Miłosierdzia na przełomie XIX i XX wieku w Dublinie i Londynie. Instytucje te były ściśle związane z opieką nad chorymi z zaawansowanymi, nieuleczalnymi chorobami, jednak właściwe leczenie przeciwbólowe i leczenie innych objawów było utrudnione z powodu braków efektywnych leków.
Znaczącym przełomem w opiece paliatywno/hospicyjnej było profesjonalne podejście do problemu śmierci i umierania przez dr Cicely Saunders, z którą związana jest współczesna idea opieki hospicyjnej. Pani Saunders rozpoznała trudną sytuację osób umierających i ich bliskich i odpowiedziała na deficyt w zakresie zaspokajania potrzeb osób umierających i ich rodzin. Skupiła się na specyficznych i wyjątkowych potrzebach każdego chorego i jego rodziny, nauczyła całościowej opieki nad chorym, opieki nad rodziną, opieki w okresie osierocenia oraz na potrzebie prawdziwej, zespołowej pracy interdyscyplinarnej. Doprowadziła do transformacji tego obszaru opieki zdrowotnej i sprostała wyzwaniu przeciwstawienia się utrwalonym negatywnym postawom i uprzedzeniom. Hospicjum św. Krzysztofa w którym pracowała jest obecnie uważane za wzorcową placówkę tego typu. Pełni rolę światowego centrum szkoleniowego. Cicely Saunders zapaliła iskrę, która wkrótce objęła wiele innych krajów, w tym również Polskę. Inicjatywa Cicely Saunders okazała się niezwykle cenna i potrzebna w sytuacji, gdy wielu ludzi umierało w trudnych warunkach, bez właściwej opieki - zarówno medycznej, jak i ludzkiej.
W Polsce prekursorką w zakresie opieki domowej była pielęgniarka Hanna Chrzanowska. Po ukończeniu Warszawskiej Szkoły Pielęgniarskiej, uzupełniała wiedzę z zakresu pielęgniarstwa społecznego za granicą: we Francji, w Belgii i Stanach Zjednoczonych. Poza działalnością wydawniczą i edukacyjną interesowało ją rozpowszechnianie idei pielęgniarstwa społecznego. Wyrazem tego stała się - podjęta przez nią w latach pięćdziesiątych XX wieku - inicjatywa domowej opieki pielęgniarskiej. Miała ona na celu objęcie opieką we własnych domach osób przewlekle chorych i umierających, z uwzględnieniem ich potrzeb zarówno fizycznych, jak i psychospołecznych oraz duchowych. Z jej inicjatywy w 1981 r. powstało w Krakowie Towarzystwo Przyjaciół Chorych "Hospicjum", które przystąpiło do budowy pierwszego w Polsce – czerpiące doświadczenia z hospicjum św Krzysztofa - Hospicjum św. Łazarza w Krakowie.

Jakie są cele opieki paliatywno/hospicyjnej?

1. Zapewnienie możliwie najlepszej jakości życia chorych i ich rodzin.


Temu celowi podporządkowana jest opieka i wszystkie formy leczenia. Uznaje zasadę troski o dobrą jakość życia chorego za priorytetową oraz zaspakaja zindywidualizowane, główne potrzeby chorego. Ocena jakości życia pacjenta wynika z różnicy pomiędzy sytuacją upragnioną przez pacjenta, a sytuacją realnie istniejącą, którą dokonuje się przez poprawę warunków aktualnej sytuacji chorego, bądź przez zmianę wyidealizowanej sytuacji. Poprawa realnej sytuacji, to tolerowanie zwyczajów i trybu życia chorego, które byłyby dla nas nie do przyjęcia (np. palenie papierosów, picie alkoholu, jeśli nie nasilają dolegliwości chorego). Uzyskaniu dobrej jakości życia, służy także unikanie agresywnych i przykrych metod leczenia, jednocześnie kontrolowanie objawów somatycznych i zwalczanie objawów zgodnie z opracowanymi wytycznymi, np; leczenia bólu.
Ograniczana jest liczba stosowanych leków, podaje się tylko te, które zwalczają objawy uciążliwe dla pacjenta. Preferowana droga podawania leków to droga doustna, iniekcje podawane przez igły typu motylek umieszczane są na kilka dni. W przypadku chorych w starszym wieku, bądź z uszkodzoną wątrobą stosuję się szczególną ostrożność i zgodnie z zasadą ,,start low – go slow”, zaczynamy od małej dawki i powoli ją podnosimy. Oddziaływania psychologiczne zespołu opiekującego się chorym i przeniesienie akcentu niepewności przyszłości na teraźniejszość na dobre przeżywanie i ,,smakowanie” obecnej chwili poprawia subiektywnie odczuwany przez chorego komfort. Bardzo ważnym elementem poprawy jakości życia są wszelkiego rodzaju działania nastawione na psychiczną i ruchową aktywizacje chorych. Dostarczanie książek, czasopism, udział w rożnych uroczystościach, odwiedziny bliskich i znajomych, pozwalają chorym cieszyć się każdym nowym dniem.

2. Opieka paliatywna jest opieką całościową (holistyczną).


Obejmuje wszystkie ważne sfery życia człowieka: somatyczną, psychiczną, społeczną i duchową. W praktyce oznacza to staranie o zaspokojenie wszystkich indywidualnie przez chorego postrzeganych i wartościowanych potrzeb związanych z tymi sferami życia.

3. Opieka paliatywna sprawowana jest zespołowo.

Ze względu na wieloaspektowy charakter opieki, w skład zespołu wchodzi zawsze lekarz, pielęgniarka oraz rehabilitant, pracownik socjalny, psycholog, duchowny, wolontariusz niemedyczny. Istotą pracy zespołu jest współpraca wszystkich jej członków oraz ścisła współpraca z rodziną chorego. W opiece ważną rolę pełni pielęgniarka, która jest koordynatorką działań zespołu. Właściwa organizacja pracy zespołu, dobra komunikacja, właściwy rozkład ról, zadań oraz odpowiedzialności pozwala zespołowi pozyskać zaufanie chorego i jego rodziny. Dzięki temu jest dla nich oparciem w tym trudnym czasie życia.

4. Akceptacja nieuchronności śmierci.


Przyjęcie tej zasady oznacza rewolucję w sposobie myślenia o życiu, a jednocześnie pozwala pogodzić się z faktem umierania bliskiej osoby. Powszechnie uznawaną wartością jest życie. Lekarz, pielęgniarka walczą o zachowanie lub przywrócenie życia chorego w sytuacji jego zagrożenia. Oczekiwania rodziny sprowadzają się do domagania się od personelu medycznego podawania kroplówek oraz innych środków, aby walczyć do końca i za wszelką cenę. Uznanie śmierci za proces naturalny pozwala powstrzymać się od ,,przywracania” życia na siłę. Działania takie mogą okazać się szkodliwe, przedłużając agonię, a nie życie. Podawanie kroplówek, leków nasercowych itp. mogą pogorszyć stan chorego, zwiększając jego dolegliwości (zwiększenie wydzieliny w drzewie oskrzelowym, pogłębienie niewydolności krążenia). Przyczyniają się bardziej do przedłużenia umierania i związanych z nim cierpień, niż przedłużania życia.

5. Akceptacja nieuchronności cierpienia.

Podejmując wszelkie możliwe starania, aby złagodzić dolegliwości chorego i zaspokoić wszystkie jego potrzeby, dochodzimy do ograniczeń, których nie jesteśmy w stanie pokonać, nie jesteśmy w stanie sprawić, aby chory nie odczuwał żadnych przykrości. Musimy uznać, że cierpienie, żal i lęk są odczuciami ludzkimi, naturalnymi i że mogą odegrać pozytywną rolę w życiu. Przyjęcie tej zasady sprawia, że pomoc i opieka zespołu opiekującego się chorym stają się bardziej efektywne.

6.Akceptacja właściwej pory śmierci.


Oznacza powstrzymanie się od działań mających na celu przyśpieszenie śmierci. Opieka paliatywna jest skutecznym sposobem przeciwdziałania eutanazji, nie jest również alternatywą dla eutanazji. Jest natomiast efektywną formą pomocy osobom umierającym, które pragną zwykle przeżywać swoje życie do końca.

7.Opieka paliatywna obejmuje nie tylko chorego, lecz również jego rodzinę.

Członkowie rodziny znajdują się zwykle w stanie dużego stresu zarówno podczas choroby, jak i po śmierci bliskiej osoby. Opieka paliatywna niesie pomoc rodzinie podczas trwania choroby i w okresie żałoby.

Jakie formy opieki paliatywno/hospicyjnej są dostępne w Polsce?


Przez wiele lat opieka paliatywna w Polsce rozwijała się spontanicznie. Sprawowana była przez niewielką grupę ludzi i wobec nielicznej grupy pacjentów. Z chwilą włączenia jej do działań powszechnego systemu ochrony zdrowia, sytuacja się zmieniła. Opieka paliatywna jest formą usług zdrowotnych, kontraktowanych do niedawna przez Kasy Chorych, obecnie przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Można wyróżnić następujące formy opieki:

- opieka stacjonarna
jest sprawowana w hospicjach lub na oddziałach opieki paliatywnej. Zapewnia możliwość kontroli objawów trudnych do opanowania w warunkach domowych, możliwość wykonania badań oraz zabiegów, a także warunki godnej śmierci chorym samotnym oraz sprawuje opiekę wyręczającą rodzinę.

- opieka dzienna dla chorych przebywających we własnych domach, ale zdolnych do ich okresowego opuszczania. Pacjenci w ciągu dnia przebywają na oddziale korzystając z zabiegów np.: fizykoterapii, muzykoterapii, wsparcia psychologicznego bez konieczności hospitalizacji.

- opieka domowa dla chorych przebywających w swoich domach, gdzie są pielęgnowani i leczeni objawowo przez zespoły domowej opieki paliatywnej lub hospicyjnej. Pacjent w zaawansowanym stadium choroby nieuchronnie prowadzącej do śmierci i w okresie umierania prowadzony jest przez profesjonalnie przygotowany zespół specjalistów. Zespół składa się z lekarza, pielęgniarki, psychologa, rehabilitanta, pracownika socjalnego, osoby duchownej oraz wolontariusza. Towarzyszy choremu i jego rodzinie w momencie umierania i po jego śmierci w tzw. okresie osierocenia.

- opieka ambulatoryjna
sprawowana w poradniach opieki paliatywnej i przeznaczona jest dla chorych, którzy są zdolni zgłaszać się do tych jednostek samodzielnie. Poradnia sprawuje opiekę nad chorymi, u których rozpoznano chorobę nowotworową i kontynuowane jest leczenie przyczynowe.

- zespoły wspierające
działają na terenie szpitali i zakładów opiekuńczo - leczniczych i opiekują się umierającymi pacjentami danej placówki. Pacjent prowadzony jest przez lekarza danej placówki, natomiast zespół wspierający pełni rolę doradczą i wspierającą leczenie trudnych do opanowania objawów.

- zespoły poradnictwa rodzinnego
udzielają wsparcia rodzinom, opiekunom i osobom osieroconym. Powstają przy ośrodkach opieki paliatywno/hospicyjnej i służą pomocą osobom w okresie osierocenia i żałoby.

Jakie są cele działalności jednostek opieki paliatywnej?

Celem jest:

- łagodzenie objawów somatycznych,
- wsparcie psychiczne,
- wsparcie socjalne,
- wsparcie duchowe,
- opieka nad rodziną lub opiekunami podczas jego choroby i po śmierci.

Jakie objawy świadczą o ostatnim etapie ludzkiego życia?

Objawy świadczące o zbliżającej się śmierci:

• Trudności w poruszaniu się - nawet aktywni i sprawni fizycznie do tej pory pacjenci nie mają już sił i energii do tego, by ,,ruszyć,, się z łóżka.
• Zmęczenie, objawiające się pobudzeniem i potrzebą ciągłego, nerwowego przemieszczania się w łóżku.
• Zakończenie ulubionych aktywności życiowych. Osoba, którą się opiekujemy, nie chce już uczestniczyć w ulubionych formach spędzania czasu, które do tej pory sprawiały jej przyjemność (rozmowy, czytanie książek na głos, słuchanie muzyki, oglądanie TV itp. ).
• Rosnące zapotrzebowanie na sen. Chory śpi coraz więcej przysypiając nawet w czasie rozmowy z bliskimi.
• Brak apetytu. Naturalna reakcją osoby umierającej jest ograniczanie ilości posiłków i napojów. Nawet jeśli prosi o posiłek, na który ma ochotę nie zjada go. Jedzenie lub niejedzenie na tym etapie nie zatrzyma procesu umierania.
• Dłuższe lub krótsze okresy bezdechu. Zaczynają pojawiać się w czasie snu, jak również podczas czuwania.
• Sinienie. Oznaki sinienia pojawiają się na rękach, nogach, a także innych częściach ciała.
• Widzenie osób zmarłych. Osoba umierająca może mówić o widzeniu, czy odczuwaniu obecności bliskich, którzy zmarli.
• Załatwianie spraw ważnych. Może to być telefon do osób bliskich, prośba o spotkanie, które było odkładane w czasie.

Umieranie jest podróżą, którą każdy z żyjących odbywa sam, czasem w otoczeniu bliskich, czasem samotnie. W ostatnich dniach i godzinach komunikacja z chorym odbywa się za pomocą przekazu niewerbalnego. Są to grymasy, jęki, płacz, ruchy głowy, warg, gałek ocznych, mruganie i inne. Czuwanie przy chorym pozwala nam na rozpoznanie sygnałów i właściwe ich interpretowanie. Czasem chory uściskiem dłoni przekazuje odpowiedz na zadawane pytanie np. o ból.

Jakie są najważniejsze życzenia chorego?


Cicely Saunders sformułowała trzy życzenia umierających:

• Pomóż mi,
• Wysłuchaj mnie,
• Zostań ze mną.

Zgodnie z tymi zasadami, najważniejszą osobą jest chory umierający, któremu pomagamy przez zmniejszenie lub eliminacje bólu, poprawę oddychania przez podanie tlenu (chory boi się śmierci przez uduszenie). Słuchanie chorego, spełnianie próśb oraz czuwanie, poprzez bycie przy chorym, obecność przy łóżku chorego.

Motto, które prowadzi zespoły interdyscyplinarne opieki paliatywno/hospicyjnej:

Jesteś ważny bo to Ty
Jesteś ważny do ostatniej chwili swojego życia
I zrobimy wszystko co w naszej mocy
Nie tylko aby Ci pomóc spokojnie odejść
Ale abyś żył w pełni, aż do końca.


Cicely Saunders


Bogusława Lasota  pielęgniarka NZOZ Centrum Medyczne, Zespół Domowej Opieki Paliatywnej w Zawierciu

Strona główna Drukuj dokument

Stowarzyszenie Opieki Paliatywnej Ziemi Zawierciańskiej
ul. Dojazd 5k, 42-400 Zawiercie, tel 32 670 25 37, e-mail: biuro@stowarzyszenie-zawiercie.pl

Stowarzyszenie Opieki Paliatywnej Ziemi Zawierciańskiej posiada status organizacji pożytku publicznego. W ramach swej działalności zajmujemy się w szczególności nieodpłatną opieką hospicyjną i paliatywną chorych w terminalnej oraz przewlekłej fazie choroby nowotworowej.